ارزیابی کمی و کیفی ریسک در صنایع فرآیندی (HAZOP)

دوشنبه 6 خرداد 1392  06:16 ب.ظ

نوع مطلب :معرفی کتاب ،

ارزیابی کمی و کیفی ریسک در صنایع فرآیندی (HAZOP)

ناشر: اندیشه‌سرا

نویسنده: بهمن عبدالحمید زاده – ناصر بدری

قطع: وزیری

تعداد صفحه: 216

بها: 9500 تومان

شابك: 9786005716146

رده‌بندی دیویی: 155/ 658

رده‌بندی كنگره: 4الف16ع/61 HD

مركز پخش: 66966925


 

مقدمه كتاب

زندگی در جهانی امن و عاری از خطر همواره آرزوی انسان‏ها بوده است و توجه به ایمنی، به صورت تلاش برای بقا، از بدو خلقت در نهاد بشر وجود داشته است. از سوی دیگر بشر همواره در تلاش برای بهبود زندگی و سطح رفاه خود بوده و در این راه با ایجاد تغییر در طبیعت كوشیده منابع آن را در خدمت خود درآورد. فعالیت‏های صنعتی بخشی از تلاش انسان برای رسیدن به رفاه بیشتر است؛ امّا در اثر این تغییرات و گسترش این نوع فعالیت‏ها، مخاطرات خاصی كه ناشی از تغییر در نظام رایج طبیعت است نیز رخ نموده‏اند. با گذر زمان و رشد فعالیت‏های صنعتی، مخاطرات مربوط به آن‏ها نیز رشد داشته است. بنابراین برای داشتن محیطی ایمن، امروزه داشتن صنایعی عاری از خطر به عنوان دغدغه‏ای بزرگ برای عامه مردم و به ویژه متخصصین و صنعت‏گران مطرح است. از طرفی مقیاس امروزی تولید و میزان سرمایه‏گذاری، که افزایش چشمگیری نسبت به سابق داشته، وجود واحدهای ایمن‏تری را ایجاب می‏کند. چرا که در صورت وقوع حادثه میزان خسارات وارده بسیار بالا است و این برای صنعت امروز که رقابتی بی‏رحمانه در آن حکم فرما می‌باشد، غیر قابل تحمل است. نزدیکی واحدهای صنعتی به مراکز جمعیت، باعث افزایش اثرات اقتصادی و اجتماعی حوادث شده است.

در سال‏های آغازین گسترش فعالیت‏های صنعتی، مهندسی ایمنی به صورت درس گرفتن از حوادث رخ داده برای بهبود طراحی‏های آتی تجلی می‏یافت. بر مبنای تجارب کسب شده و برای جلوگیری از حوادث مشابه، مهندسین فرآیند آموخته‏های خود را به صورت کدهای طراحی مدون و منتشر کردند. به علت محدود بودن دامنه‏ فعالیت‏های صنعتی در این برهه، عموماً حوادث رخ داده محدود به تجهیزات خاص و یا نهایتاً مرزهای کارخانه‏ها می‏ماند؛ امّا پس از رشد سریع صنایع شیمیایی و نفت در ابتدای دهه‏‏ی شصت میلادی، تعداد و دامنه تأثیر حوادث صنعتی نیز افزایش چشمگیری داشت. رخداد حوادثی چون فلیکس بورو انگلستان در سال 1974 و یا حادثه‏ی نشت گاز سمی در سوسو ایتالیا به سال 1976 تنها نمونه‏هایی از این حوادث است. این حوادث و حوادثی از این دست بر خلاف حوادث پیش از سال‏های دهه‏ی شصت، تأثیری فراتر از مرزهای کارخانه‏های مربوط داشتند. در این زمان بود که به علت فشار شدید افکار عمومی قوانین ایمنیواحدهای صنعتی توسط جامعه اروپا مورد تصویب قرار گرفت. در آمریکا نیز پس از فاجعه بوپال در هند به سال 1984 که هنوز پس از گذشت سال‏ها فجیع‏ترین حادثه‏ی صنایع شیمیایی شناخته می‏شود و برخی حوادث رخ داده در این کشور، قوانین متعددی در زمینه‏ی ایمنی صنایع از تصویب کنگره گذشت. این مسائل باعث به رسمیت شناخته شدن مهندسی ایمنی به عنوان یک شاخه‏ی کلیدی در حیطه‏ی مهندسی گشت. بنا به نیاز احساس شده در سال‏های آخر دهه‏ی شصت میلادی بود که روش‏هایی برای شناسایی مخاطرات فرآیند چون روش شناخته شده HAZOP ابداع و ارائه شد.

اما حوادث واحدهای صنعتی با وجود وضع قوانین الزام‏آور به ایمنی و ابداع روش‏هایی برای شناسایی و ارزیابی مخاطرات هنوز هم رخ می‏دهند. کشور ما نیز در مسیر صنعتی شدن تاکنون حوادث صنعتی قابل توجهی را تجربه کرده است. حتی بهترین واحدهای صنعتی برخوردار از آخرین یافته‏های طراحی و کارآزموده‏ترین پرسنل بهره‏بردار نیز مصون از حوادث نیستند. رخ‏داد آتش سوزی و انفجار در پالایشگاهی در تگزاس آمریکا در سال 2005 که منجر به کشته شدن 15 نفر و خسارت میلیارد دلاری شد گواه این مدعاست.

بنابراین برای کاهش دادن دامنه یا احتمال رخداد این حوادث نیاز به پیاده‏سازی روش‏هایی موسوم به مدیریت ریسک است. هدف از مدیریت ریسک، شناسایی، ارزیابی و سپس حذف یا کنترل کانون‏های خطر است. مدیریت ریسک امروزه نه تنها در صنایع شیمیایی و نفت بلکه در بسیاری از فرآیندهای سازمان یافته‏ی بشری چون فعالیت‏های اقتصادی یا پروژهای عظیم عمرانی هم کاربرد دارد.

همان‏طور که ذکر شد یکی از ارکان مدیریت ریسک ارزیابی ریسک است. ارزیابی ریسک ابزاری در خدمت مدیر یا تحلیل‏گر ریسک است که بر مبنای آن می‏تواند ریسک را اولویت‏بندی کرده، زمینه‏های مناسب برای کاهش ریسک را شناسایی کند. ارزیابی ریسک می‏تواند به صورت کیفی یا کمی انجام شود. معولاً ارزیابی کمی ریسک برای سیستم‏های پیچیده و زمانی که ارزیابی کیفی نمی‏تواند اطلاعات کافی در اختیار تحلیل‌گر ریسک بگذارد به کار می‏آید. روش‏های ارزیابی کمی ریسک در صنایع نفت، شیمیایی و پتروشیمی که فصول این کتاب به شرح آن خواهد پرداخت در دهه‏ی هشتاد میلادی معرفی و به مرور زمان تکامل یافته‏اند. این روش‏ها بدواً در صنایع هسته‏ای، هوا فضا و الکترونیک کاربرد داشته‏اند و سپس با اعمال تغییراتی مورد استفاده صنایع فرآیندی قرار گرفته‏اند.

در زمینه‏ی ارزیابی کمی ریسک روش‏های متعددی تاکنون ارائه شده است. پراکندگی روش‏های کاربردی در مراجع گوناگون و عدم وجود یک مرجع فارسی که تمامی ارکان ارزیابی کمی ریسک را شامل شود، در کنار نیاز روزافزون صنعت کشور به وجود چنین مرجعی مؤلفین را بر آن داشت تا با استفاده از معتبرترین مراجع در این حیطه و با توجه به تجربه‏ی چندین ساله در این زمینه، کتاب حاضر را منتشر کنند. در این کتاب تمامی مراحل برای ارزیابی ریسک به صورت كمی و كیفی در یک واحد صنعتی شرح داده شده و در بسیاری از روش‏ها چگونگی کاربرد با مثال صنعتی روشن‏تر شده است.


 

فهرست مطالب

فصل اول: مقدمه

فصل دوم: ارزیابی ریسک

فصل سوم: شناسایی مخاطرات

فصل چهارم: رهایش مواد در محیط

فصل پنجم: آتش و انفجار

فصل ششم: ارزیابی پیامد ناشی از نشر مواد سمی، آتش و انفجار

فصل هفتم: تخمین تکرار پذیری حوادث

فصل هشتم: حل یک مثال صنعتی از ارزیابی کمی ریسک

پیوست اول: نرم‏افزار PHA- Pro

پیوست دوم: نرم‏افزار PHAST

پیوست سوم: نرم‏افزار ALOHA


نوشته شده توسط: بهزاد پاکروح | آخرین ویرایش:جمعه 4 مرداد 1392 | نظرات() 

برچسب ها: ارزیابی کمی و کیفی ریسک در صنایع فرآیندی ، HAZOP ، PHA- Pro ، PHAST ، ALOHA ، بهمن عبدالحمید زاده ، ناصر بدری ، ارزیابی کمی ریسک ، ارزیابی کیفی ریسک ،

شبکه اجتماعی فارسی کلوب | Buy Mobile Traffic | سایت سوالات